Helaas, ik kan momenteel geen persoonlijke ondersteuning bieden. Niet omdat ik niet wil, maar ook mijn vrije tijd is beperkt. Gelukkig zijn er een paar mooie alternatieven:

Kom naar een bijeenkomst van de NLLGG

De vereniging NLLGG organiseert meerdere bijeenkomsten per jaar. Hier kun je vaak terecht bij enthousiaste bezoekers van de bijeenkomst. Wie vaker komt weet dat er een grote groep vaste gasten zijn. Het mooie van de NLLGG is dat er tevens lezingen zijn. Een mooie gelegenheid om iets te leren, maar om vragen te stellen.

Onderwerpen bij de NLLGG sluiten vaak aan bij de vereniging, denk dus aan Linux, maar ook open source software en open standaarden.

Stel je vraag aan BuurtLinux

BuurtLinux is een initiatief van de NLLGG om mensen te helpen met al hun Linux-vragen.

Mastodon

Het sociale platform Mastodon kent veel enthousiaste gebruikers van Linux. Heb je een Linux-vraag of wil je tips weten van andere gebruikers, stel je vraag op Mastodon. Voor zichtbaarheid is het wel handig om de hashtag #Linux toe te voegen.

Vergroot je netwerk: NLUUG

Kennisdeling gebeurt op diverse plaatsen. Naast de NLLGG, is er ook nog de vereniging NLUUG . Ook zij richten op open source en open standaarden. Het aantal grote bijeenkosten ligt wel lager, 1 in het voorjaar en 1 in het najaar. Daar staat dan wel tegenover dat er meer kennissessies zijn per bijeenkomst.

Gebruik de zoekmachine

Met de juiste zoekopdracht kun je vaak jouw probleem ook wel vinden. Met een beetje geluk ook de bijbehorende oplossing of de acties die andere gebruikers hebben verricht.

Bekijk een forum

Er zijn vele fora waar Linux-gebruikers zijn te vinden. Meestal zelfs voor jouw specifieke Linux-distributie. Kortom,

Meer opties

Nou zijn dit slechts een paar eerste opties. Er zijn ook de nodige bijeenkomsten. Soms kun je daar geholpen worden om Linux op je notebook te installeren of juist weer om over Linux te leren. Een uitgebreid overzicht waar je Linux-hulp kan krijgen heb ik verzameld op mijn andere website. Hier vind je ook evenementenkalender over zaken zoals Linux, open source, open standaarden, privacy en meer. Kortom, er is genoeg te doen en te leren.

Binnen de terminal voer jij als gebruiker van het systeem de opdrachten in. De terminal geeft deze vervolgens door aan de shell. De shell is hierbij het centrale component dat commando’s uitvoert en bijbehorende invoer en uitvoer verwerkt.

Populaire shells

Als we het hebben over ‘de shell’ spreken we niet over een vast component van Linux, maar eigenlijk losse software. Er zijn namelijk meerdere shells beschikbaar voor Linux, zoals:

• bash
• csh
• fish
• zsh
• sh

De meeste Linux-distributies gebruiken standaard bash als shell. Deze shell is zeer geschikt voor zowel beginners als gevorderden.

De terminal is algemene benaming voor een terminalvenster of terminalprogramma. Het functioneert als een doorgeefluik tussen de gebruiker en de shell. De shell is de software die opdrachten interpreteert en ze helpt uitvoeren. De terminal en shell zijn te vergelijken met MS-DOS of de opdrachtprompt en PowerShell op Windows, maar dan krachtiger.

Binnen Linux kunnen we de terminal gebruiken om veel verschillende soorten taken uit te voeren. Denk dan bijvoorbeeld aan bestandsbeheer, dataverwerking, maar ook het automatiseren van taken.

Wanneer de terminal gebruiken?

Een beginner hoeft niet direct te werken met de terminal. Toch is het wel handig om er zo snel mogelijk bekend mee te raken. De terminal kan namelijk vele terugkerende taken sneller uitvoeren met behulp van commando’s. Waar je in de grafische omgeving diverse keren moet klikken om een taak te verrichten, is dit vaak met slechts één of enkele commando’s ook mogelijk.

Het gebruik van de terminal is te vergelijken met het kopiëren en plakken van informatie of bestanden. Uiteraard is het mogelijk om met de rechter muisknop te klikken, dan “kopiëren” kiezen, vervolgens weer rechts klikken en vervolgens “plakken” kiezen. Een alternatief is het gebruik van de toetscombinatie Ctrl + C en vervolgens Ctrl + V . Beide opties werken, de laatste is echter een stuk sneller. Bij terugkerende taken bespaar je daarmee tijd gebruik de computer efficiënter.

Sterke punten van de terminal

De echte kracht van de terminal en bijbehorende commando’s is toch wel in het verwerken van data. Stel je hebt bestand met al je favoriete gerechten. Wil je snel alle regels zien waar “aardappel” in voor komt en ze ook nog eens sorteren? Met de terminal is dat snel en eenvoudig te doen. Daar kan nagenoeg geen tekstverwerker aan tippen.

Met de aanwezigheid van een terminal is niet verwonderlijk dat er heel veel programma’s op Linux beschikbaar zijn die voornamelijk in de terminal werken. Kortom, een nieuwe leerervaring die het systeem voor jou als gebruiker een stuk krachtiger kan maken.

Voorbeelden van terminals

Er zijn vele terminals beschikbaar voor Linux. Enkele voorbeelden:

• Alacritty
• Ghostty
• Guake
• Gnome terminal
• Kitty
• Konsole
• Tabby
• Terminator
• Tilix
• Xfce Terminal
• Xterm

Waarom zoveel opties? Iedere terminal heeft net een andere doelgroep of juist bepaalde verbeteringen. Sommigen richten zich op eenvoud, een andere juist op snelheid in de verwerking en een ander gaat helemaal los met de mogelijkheden.

Ben je een beginner? Dan is het raadzaam om eerst te gaan werken met de al aanwezige terminal. Je kunt de terminal vaak vinden in je taakbalk of het (start)menu onder de naam terminal of terminalvenster. Leer eerst de terminal goed te gebruiken voordat je besluit deze te gaan aanpassen.

Shell

Binnen Linux zul je ook vaak de term shell tegenkomen. Dit is bijzonder stukje software dat commando’s uitvoert en de status ervan bewaakt. Een terminal werkt samen met de shell. De terminal zelf voert geen commando’s uit, maar geeft ze door aan jouw ingestelde shell. Die regelt vervolgens de rest.

Iedere Linux-distributie heeft minimaal één shell beschikbaar, maar vaak meerdere shells. Een veelgebruikte shell is bash.

Nog niet direct toe aan een installatie? Dan kun je ook Linux eerst proberen zonder te installeren.

Stappenplan installatie

Het installeren van Linux is voor de meeste Linux-distributies redelijk hetzelfde. De stappen zijn:

• Downloaden
• Testen
• Opstarten van de installatie-tool
• Installeren van Linux
• Herstarten van het systeem
• Aan de slag

In dit artikel gebruiken we Linux Mint als voorbeeld, aangezien deze Linux-distributie geschikt is voor beginners.

Het installeren duurt, afhankelijk van de te nemen stappen, vaak minder dan een uur. Doe je een volledige installatie, dan kan op een snel systeem het vaak al binnen 15 minuten.

Voordat we beginnen

Mocht je een geschikt systeem hebben waarop je Linux kan installeren, dan kunnen we aan de slag. Voordat we dat doen, is wat voorbereiding wel wenselijk.

• Alle acties die je verricht zijn op eigen verantwoordelijkheid en risico
• Maak daarom vooraf backups
• Lees rustig en aandachtig, zeker de eerste keer

Soorten installatie

Het is goed om te weten dat er verschillende soorten installaties zijn:

1. Volledige installatie
2. Gedeelde installatie

Volledige installatie

Bij de eerste optie, een volledige installatie, verwijderen we alle bestaande besturingssystemen. Na de installatie zal er alleen Linux op het systeem staan.

Deze optie vaak de juiste keuze als je bijvoorbeeld een oudere notebook opnieuw in gebruik wil nemen. Ook is deze keuze de juiste als je van macOS of Windows af wil stappen en het oude besturingssysteem of de aanwezige data niet meer nodig hebt. Uiteraard ook bij een nieuw systeem, dat je wil voorzien van Linux, is dit de aanbevolen optie.

Gedeelde instalallatie

Een gedeelde installatie betekent dat je al een besturingssysteem op je harde schijf hebt staan, maar deze wil gaan delen. Na de installatie heb je beschikking tot bijvoorbeeld zowel Windows als Linux.

Met deze optie dient er wel ongebruikte ruimte op de harde schijf beschikbaar te zijn. Het kan nodig zijn om binnen het aanwezige besturingssysteem eerst de schuifruimte te verkleinen door middel van Disk Management. Tijdens de installatie kun je aangeven dat je het bestaande besturingssysteem wil laten bestaan. Linux Mint komt dus naast bijvoorbeeld Windows te staan.

Als je deze optie kiest, dan kun je tijdens het opstarten van de computer kiezen of je Windows of Linux Mint wil starten. Het geeft je meer flexibiliteit en je kunt bijvoorbeeld nog een keer wat oudere software draaien op Windows. Het nadeel van deze optie is wel dat je niet volledig gebruik kan maken van de volledige capaciteit van je harde schijf. Dat komt omdat het over twee verschillende besturingssystemen is verdeeld en je daardoor wat meer loze ruimte hebt.

Voorbereidende stappen voor installatie

Downloaden van ISO-bestand

De eerste stap is om Linux Mint te downloaden van de website .

Downloads gebeurt meestal in de vorm van een ISO-bestand. Dit is een bestandsformaat dat gebruikelijk is om cd’s mee te maken. Tegenwoordig is het gebruikelijker om een opstartbare USB-stick te maken, maar nog steeds gebruiken we hiervoor dus een ISO-bestand.

Op de hoofdpagina is zowel informatie te vinden over de installatie als een link om te downloaden. Klik op deze link en dan komen we meteen op een eerste keuze die we moeten maken: welke versie? Op het moment van schrijven is er zowel een versie met de naam Cinnamon, Xfce, als MATE.

Tips om te kiezen:

• Heb je een hele oude machine met weinig geheugen? Kies dan de versie met ’light’, meestal Xfce
• Geen voorkeur? Kies dan de moderne optie, meestal de eerste keuze

Na het klikken op download, zien we enkele instructies ten behoeve van verificatie. Voordat we zover zijn, laten we eerst eens de ISO zelf downloaden. Dat doen we door uit de lijst een zogeheten mirror te klikken. Een mirror is een systeem die 1 of meerdere projecten kloont en regelmatig bijwerkt. Vaak is er 1 of meerdere in het eigen land beschikbaar, waardoor we sneller kunnen downloaden en data niet de halve wereld over hoeven te sturen. Kies een mirror in Nederland, of anders 1 van onze buurlanden.

Gelukt? Dan is het tijd om het bestand te controleren.

Verificatie

De volgende stap is controleren of de download correct is. Dit doen we om te controleren of de download volledig is en tevens correct (een goede kopie van het origineel op de server).

Om de controle mogelijk te maken, bieden de ontwikkelaars een zogeheten hash aan. Dit is te vergelijken met een vingerafdruk. Aan ons nu de taak om de vingerafdruk te vergelijken met datgene wat op de website staat. Als deze hetzelfde is, dan weten we dat we te maken hebben met een correcte kopie van het origineel.

Voor het berekenen van de hash, dienen we een commando uit te voeren. Dat doen we op de commandoprompt.

Belangrijk: in de onderstaande voorbeelden dient BESTAND vervangen te worden met de daadwerkelijke bestandsnaam. Ga eerst met cd naar de folder waar het bestand is opgeslagen, of geef het volledige pad op.

Windows

Voor Windows: Klik op Start en voer cmd als commando in. We komen nu op de commandoprompt.

Nu is het taak om naar de juiste map toe te gaan. Vaak is dit de Downloads-map. Heb je hem ergens anders opgeslagen, vul dan dat als pad in achter het cd-commando.

cd C:\Users\GEBRUIKERSNAAM\Downloads

Vervang in bovenstaand commando de GEBRUIKERSNAAM voor jouw eigen gebruikersnaam.

Vervolgens kunnen we op de prompt het volgende commando uitvoeren:

certutil -hashfile BESTAND.iso SHA256

Hierbij vervang je BESTAND.iso door de daadwerkelijke bestandsnaam, zoals linuxmint-22.3-cinnamon-64bit.iso.

Voorbeeldweergave van het gebruik van certutil:

Suggestie: Lukt het niet met het controleren? Laat het even weten, bijvoorbeeld op Mastodon. Dan kunnen anderen met je meekijken.

Linux

Open de de terminal en gebruik het commando sha256sum om een hash te maken van het bestand:

sha256sum --binary BESTAND.iso

Waarde vergelijken

Na het uitvoeren krijgen we een berekende waarde terug. Vergelijk deze met de waarde die op de website staat vermeld (sha256sum.txt).

Krijg je een andere waarde dan op de website staat vermeld? Probeer dan eens van een andere spiegelserver (mirror) te downloaden en herhaal het proces.

Systeem opstarten

Nu is het tijd om het systeem op te starten. De daadwerkelijke stappen zijn afhankelijk of de installatie gebeurt in een virtueel systeem of door middel van een USB-stick.

USB-stick

Ga je werken met een USB-stick? Dan is voorbereiding nodig in de vorm van het maken van een opstartbare USB-stick.

Plaats de USB-stick in de computer. Start deze op en kijk of de USB-stick automatisch wordt gebruikt om van op te starten. Als dit niet het geval is, dient meestal de BIOS aangepast te worden. Een alternatief is dat tijdens het opstarten van de computer een functie-toets wordt gebruikt. Na het indrukken kun je hiermee via een menu het medium selecteren om vanaf op te starten. Vaak is dit F12 .

Linux start op

Vanaf dit punt zou Linux Mint moeten opstarten en er kort een menu in beeld. Door op Enter te drukken gaat hij meteen verder.

De zogeheten boot loader begint het besturingssysteem te laden vanaf dit punt. Vervolgens worden er diverse processen gestart die helpen met de ondersteuning van de aanwezige hardware, het netwerk en wat algemene zaken. Als dat deel geladen is, dan wordt de grafische omgeving gestart. Heb je nog nooit eerder Linux gebruikt? Gefeliciteerd, dan heb je nu een draaiend Linux-systeem! Nou ja, het draait, maar is nog niet daadwerkelijk geïnstalleerd. Dat gaan we in de volgende stap doen.

Installatie van Linux Mint

Dubbelklik links op de koppeling met de tekst ‘Install Linux Mint’ (linksboven). Het installatieprogramma zal nu gestart worden.

Wil je weten hoe dit eruit ziet? Hier zijn wat ondersteunende video’s van Dirk Jan Lekkerkerker:

• Linux installeren naast een bestaand besturingssysteem zoals Windows
• Wis de hardware schijf en alleen Linux daarop installeren

Kies de taal

Ben je goed bedreven in het Engels? Laat dan de taal op ‘English’ staan en ga verder. Dat heeft als groot voordeel dat als je later foutmeldingen tegenkomt, het eenvoudiger is om oplossingen te vinden.

Liever alles in het Nederlands? Klik op Nederlands en dan op de knop Verder .

Toetsenbord-indeling

De volgende stap is kiezen welk type toetsenbord je hebt. Staat er een apenstaartje bij je 2 toets? Laat hem dan staan op “English (US) - English (US, intl., with dead keys)”. Meestal komen de toetsen dan aardig overeen met je toetsenbord.

Ga weer door naar de volgende stap met Verder .

Multimedia-ondersteuning (codecs)

De meeste systemen waar je op werkt, zeker als je er ook op surft met een internetbrowser, hebben baat bij goede ondersteuning voor multimedia. Hierbij valt te denken aan audio en video. Kortom, zet het vinkje bij “Multimedia-codecs installeren” aan.

Installatietype

Nu komen we op een belangrijke stap: het installeren van het besturingssysteem en software op de harde schijf.

Gebruik je een nieuw virtueel systeem om Linux Mint op te installeren? Dan is deze stap sowieso veilig. Installeer je het op een oud systeem waar toch al geen data meer op staat of niks behouden hoeft te worden? Mooi, ook dan is het veilig.

We gaan verder met Installeer nu . Het installatieprogramma geeft een melding wat er gaat gebeuren op de harde schijf. Om verder te gaan klikken we weer op Verder .

Locatie

We worden vervolgens gevraagd om onze locatie. De voornaamste reden hiervoor is om de tijdzone goed in te stellen, evenals bepaalde zaken zoals welke valuta we gebruiken. Voor Nederlanders is Amsterdam dus de juiste keuze.

Gebruiker en computernaam

In de volgende stap worden we gevraagd om onze naam. Linux gebruikt een volledige naam en een gebruikersnaam. Die eerste is vooral een beschrijvende naam. Je mag hier kiezen om je volledige naam in te vullen, maar ook slechts je voornaam. Deze naam zal niet heel vaak gebruikt worden, maar kan bijvoorbeeld wel overgenomen worden in een document gemaakt met LibreOffice. Vul dus bij voorkeur een normale naam in.

De naam van de computer is hoe het systeem bekend zal worden binnen het netwerk. Een voorbeeld zou kunnen zijn ‘pc01’ of ’notebook’.

De gebruikersnaam is eigenlijk altijd in kleine letters. Als je een normale naam hebt opgegeven, kiest hij meestal je voornaam. Het is belangrijk om deze nu goed te kiezen, aangezien achteraf aanpassen kan, maar niet raadzaam is.

Kies vervolgens een wachtwoord en bevestig deze.

Automatisch aanmelden is handig, maar niet verstandig. Hierdoor kan iedereen die de computer kan aanzetten ook onder je account werken.

De optie “Versleutel mijn persoonlijke map” is wel verstandig om te gebruiken als je persoonlijke zaken gaat opslaan op de computer. In dat geval zal een wachtwoord gevraagd worden om dit stukje opslag te beschermen.

Klik op Verder en de installatie gaat beginnen!

Installatie voltooid

Als het systeem is geïnstalleerd, dan zal het installatieprogramma vragen of je Linux Mint nog verder wil uitproberen of herstarten. Natuurlijk kiezen we voor Nu herstarten , zodat we het in actie kunnen zien!

Krijg je een melding “Please remove the installation medium, then press ENTER”? Verwijder de USB-stick of (optioneel) ontkoppel het ISO-bestand. Druk op Enter om door te gaan en het systeem te herstarten.

Herstarten systeem

Na de herstart zou een scherm moeten zien waarin je naam staat en gevraagd wordt om een wachtwoord in te typen. Als dat zo is, dan is de installatie geslaagd!

Het is nu tijd om aan de slag te gaan met Linux!

Tip vooraf: lukt het maken van een USB-stick toch niet na het lezen van dit artikel? Dan is er een plan B: als je iemand in je regio hebt wonen die een klein beetje technisch is, dan zou je het natuurlijk daaraan kunnen vragen om opstartbare USB-stick te maken met de laatste Linux Mint. Dat kan een techneut zijn, maar ook bijvoorbeeld een computerwinkel of wellicht een Repair Café in de buurt.

Stap 1: ISO-bestand downloaden

De eerste stap is dat we eerst een ISO-bestand nodig hebben. Kijk bij de gekozen Linux-distributie waar deze is te downloaden. Vaak heeft de hoofdpagina wel een verwijzing naar Downloads.

Sla het ISO-bestand op op je harde schijf (niet op de USB-stick zelf).

Stap 2: Software kiezen om USB-stick te maken

Na het downloaden van het ISO-bestand, dienen we deze om te zetten naar een opstartbare USB-stick. Simpelweg erheen kopiëren is dus niet voldoende.

Er bestaan meerdere tools om een USB-stick mee te maken en bij Linux-distributies worden ze soms meegeleverd. Voor zowel Linux, macOS als Windows, is er UNetbootin beschikbaar.

Ook Fedora Media Writer is een programma dat gebruikt kan worden op zowel Linux, macOS en Windows. De naam doet vermoeden dat het gericht is op Linux-distributie Fedora. Toch werkt het prima voor andere distributies en is zeer eenvoudig in gebruik. Er lijkt momenteel nog geen hoofdpagina te zijn van het programma, maar is te downloaden via de pagina van Fedora workstation .

Een ander bekend alternatief is Etcher. Er zijn echter wat kanttekeningen over deze software en de integriteit ervan, zoals het tonen van advertenties.

Overzicht programma’s

Dit zijn de meestpopulaire programma’s voor het maken van een USB-stick:

Stap 3: Programma opstarten en USB-stick plaatsen

Start het gekozen programma op. Plaats vervolgens een lege (of oude) USB-stick in de computer. Vaak is een USB-stick van 2 GB voldoende, maar bij sommige distributies kan 4 GB nodig zijn. Controleer daarom de grootte van het ISO-bestand als je twijfelt of het past.

Stap 4: ISO selecteren en bestemming kiezen

Kies vervolgens de USB-stick als de bestemming, als het programma dat al niet zelf heeft gedaan. De volgende stap is het kiezen van het ISO-bestand.

Stap 5: Flashen

Als alles er goed uit ziet (ISO-bestand geselecteerd, de juiste USB-stick gekozen), dan is het tijd om de USB-stick te flashen. Meestal duurt dat een paar minuten.

Na het afronden van de USB-stick, laat deze dan eerst netjes ontkoppelen of uitwerpen. Zo ben je zeker dat alle data is weggeschreven.

In aanbouw

Een systeem is pas echt waardevol en krachtig als de juiste software aanwezig is. Software is te vergelijken met gereedschap in een gereedschapskist. Maar net als gereedschap is er veel keuze en hoe vind je nou de juiste? In dit artikel bekijken we de opties om software te installeren.

Eerst een paar korte hulpvragen om je te helpen met het maken van een keuze. De diverse installatiemethodes worden vervolgens individueel toegelicht.

Kieshulp

Weet je niet precies op welke manier je software dient te installeren? Loop dan de volgende vragen door:

1. Is het software die binnen de grafische schil wordt gebruikt?

1. Software is beschikbaar via Flatpak of Snap
2. Pakketbron van de ontwikkelaar
3. Package manager

2. Wil je de allerlaatste versie van bepaalde software gebruiken?

1. Officiële pakketbron van de ontwikkelaar van de software
2. Installeer de software vanuit een package (.deb/.rpm), bijvoorbeeld te downloaden vanaf website of GitHub/GitLab
3. Liever niet: externe pakketbron van een derde partij

Package manager

Bijna iedere Linux-distributie gebruikt een package manager. Een package manager bestaat zelf vaak uit meerdere individuele commando’s, een database en documentatie. Deze combinatie van maakt het mogelijk om aanvullende software op een betrouwbare manier te installeren, bij te werken en eventueel weer te verwijderen.

De gebruikte package manager is sterk afhankelijk van je distributie.

Snap

Snap is een toolkit gemaakt door Canonical, het bedrijf achter Ubuntu. Waar software via een package manager nogal eens (flink) achter kan lopen, probeert snap dit op te lossen. Met behulp van een eigen formaat wordt een programma geleverd in een gebundeld geheel. Op het moment dat het betreffende programma wordt uitgevoerd, gebeurt dit voornamelijk in een zogeheten container. Met behulp van een container wordt de uitvoering afgeschermd van de rest van het systeem.

Voordelen:

• Meer recentere software
• Extra beveiliging door gebruik van containers

Nadelen:

• Veel software is niet beschikbaar als snap
• Extra complexiteit (b.v. rechten, bepaalde bestanden op systeem niet toegankelijk)

Flatpak

Net als Snap een toolkit voor de distributie van software. Flatpak is op meer Linux-distributies beschikbaar en ontwikkeling vindt plaats door een zelfstandig project.

Flatpak-software is voornamelijk gericht op desktop-applicaties voor de grafische schil. Denk aan bijvoorbeeld een webbrowser, e-mailprogramma, of software voor grafische bewerking.

AppImage

Een andere manier om extra software toe te voegen aan het systeem is AppImage. Zoals de naam eigenlijk al een beetje doet vermoeden is het een “afbeelding” van een applicatie. Software die op deze manier beschikbaar is bestaat uit een bundel aan componenten, waaronder uitvoerbare code, maar bijvoorbeeld ook ingebouwde documentatie, afbeeldingen en databestanden.

Het grote voordeel van AppImage is dat je slechts 1 bestand hoeft te downloaden. Wel dient het bestand na het downloaden eerst uitvoerbaar gemaakt te worden. Dan kan via de grafische omgeving:

• Rechter muisknop op het bestand
• Kies Eigenschappen
• Kies tab Rechten
• Vink aan optie Toestaan dat bestand wordt uitgevoerd als programma

Binnen de terminal kan dit met het commando chmod gevolgd door het bestand.

chmod +x BESTANDSNAAM.AppImage

Tarball

Sommige software kan als een tarball worden verspreid. Dit is een archiefbestand, erg vergelijkbaar met een zip-bestand. Een archiefbestand dient eerst “uitgepakt” te worden. Dit kan zowel grafisch als via de terminal.

Het werkblad

Het grootste deel van het scherm zal na het opstarten bestaan uit het werkblad, optioneel gedeeltelijk overlapt door een welkomscherm. Het werkblad is vergelijkbaar met Windows (bureaublad) en macOS en kan gebruikt worden om bestanden of snelkoppelingen op te plaatsen.

Op het moment dat we een programma openen en we maximaliseren deze, dan is het werkblad tijdelijk niet meer zichtbaar.

De werkbalk

Standaard zal Linux Mint een werkbalk (of taakbalk) onderin het scherm tonen. Het geeft jou als gebruiker van het systeem de mogelijkheid om programma’s te starten, te wisselen tussen programma’s en systeeminformatie te zien (updates, netwerk, tijd). Ook is er een menuknop, vergelijkbaar met de voordeur van een huis. Om snel en goed aan de slag te gaan, is het handig om de verschillende onderdelen te kennen. Dat maakt het ook mogelijk om het werkblad en -balk aan te passen naar eigen wens.

Menuknop

De knop met icoon van Linux Mint in de werkbalk is vergelijkbaar met het Startmenu van Windows. Eenmalig klikken met links opent het menu en geeft toegang tot instellingen, programmabeheer en uiteraard de al geïnstalleerde programma’s.

Iconen

Aan de andere kant van de taakbalk staan kleine pictogrammen:

• Schildje: Bijwerkbeheer (software-updates)
• Vierkantje met onderstreept pijltje: verbonden externe media zoals USB-stick
• Liggend streepje met 1 blokje erboven, 2 eronder: vaste netwerkaansluiting
• Geluidsicoontje: Volume van het geluid

Actieve programma’s

In de werkbalk zien we enkele iconen die we kunnen aanklikken. Deze programma’s zijn ‘vastgemaakt’ aan de werkbalk en altijd getoond worden. Als een programma actief is, zal er een streepje onder het icoon worden getoond.

Openen we bijvoorbeeld een programma via de menuknop i.p.v. de werkbalk, dan zal er een nieuw icoon bij komen. Omdat het programma actief is, komt er dan ook een streepje onder het icoon. Sluiten we het betreffende programma, dan zal het icoon verdwijnen.

Netwerk

Mocht het netwerk nog niet ingesteld zijn, dan is dit een goed moment om dat te doen.

Installaties binnen een virtueel systeem hebben vaak hun netwerkconnectiviteit te danken aan het systeem waar ze op draaien. Voor een notebook is de kans groot dat Wi-Fi eerst ingesteld moet zijn om connectiviteit te hebben. De uitzondering is als de notebook op een docking station geklikt zit met een vaste netwerkaansluiting.

Om te zien of het systeem een actieve netwerkverbinding heeft, klik op het icoon van netwerk of Wi-Fi om de status te zien of de instellingen te openen.

Webbrowser

Een mooie eerste test is om de webbrowser te openen. Bij Linux Mint staat Firefox standaard geïnstalleerd, een webbrowser die ook populair is op andere besturingssystemen. Open eens een willekeurige website om te testen of de netwerkverbinding goed werkt.

RSS staat voor Really Simple Syndication. Het is simpel bestandsformaat dat beschikbaar is op vele blogs en websites met daarin een verwijzing naar de laatste artikelen. Websites publiceren dit in de vorm van een bestand en noemen we een RSS-feed.

Voordelen van Really Simple Syndication

• Veel websites en blogs ondersteunen het populaire formaat
• Je kiest zelf welke RSS-feeds je volgt, niks wordt opgedrongen
• Er komt geen algoritme aan te pas
• Feeds zijn meestal vrij van advertenties
• Je leest artikelen wanneer het jou uitkomt
• Op bijna ieder platform is wel een client-programma beschikbaar om RSS-feeds te volgen

Hoe is RSS te gebruiken?

Om een RSS-feed te volgen, gebruik je een RSS-lezer. In het Engels noemen we dit een RSS feed reader. Je voegt per website een feed toe die je graag wil volgen. Op regelmatige basis ververst je programma’s alle feeds en toont van welke websites er nieuwe artikelen beschikbaar zijn.

RSS-lezers

Naam	Platform(s)	Details
Miniflux	Linux	Voor iedereen die graag zelf de hosting doet van applicatie
Newsflash	Linux	Grafische interface om RSS-feeds te lezen
Newsify	iOS, macOS
NetNewsWire	iOS, macOS
nom	Linux	Programma dat werkt binnen de terminal
Renewed Tab	Webbrowser	Vervangt een nieuw tabblad in de webbrowser, waarmee je ook RSS-feeds kan tonen
Readrops	Android
RSSHub Radar	Webbrowser	Uitbreiding voor meest populaire webbrowsers, zodat je artikelen leest in je webbrowser zelf
Thunderbird	Meerdere	Handig als je al e-mail ingesteld hebt staan in Thunderbird, dan is geen extra programma nodig
Vivaldi Feeds	Linux, macOS, Windows	Vivaldi is ook een webbrowser

Staat er niks tussen dat voldoet aan je verwachtingen? Zoek dan op “rss feed reader” en het besturingssysteem waarop je graag de artikelen wil lezen.

Heb je een andere favoriete RSS-lezer die hier ontbreekt? Laat het weten!

Blijf op de hoogte!

Om de nieuwste artikelen en ontwikkelingen te volgen van deze website, voeg de feed toe aan je RSS-lezer: https://linux.vooreenbeginner.nl/atom.xml

Stel je RSS-lezer goed in zodat je slechts 1 keer per dag de nieuwe artikelen ophaalt per feed. Onnodig bandbreedte verspillen is zonde.

Thunderbird is een zeer populair e-mailprogramma om e-mail te lezen. Ook heeft het de mogelijkheid om te werken met RSS, of zo artikelen te lezen van je favoriete blogs en websites.

Het grote voordeel van Thunderbird is dat het ook beschikbaar is voor andere besturingssystemen, waardoor je het vooraf al kunt gebruiken, of wellicht al doet. Dat maakt de overstap naar Linux weer een stukje eenvoudiger.

Als Thunderbird nog niet standaard is geïnstalleerd, dan kan dat meestal vanuit de software repositories die bij je gekozen Linux-distributie zit. Meer leren over het installeren van software? Bekijk dan even de sectie Software.

Configuratie van Thunderbird

Net als ieder mailprogramma dient Thunderbird ingesteld te worden. Meestal betekent dit een stukje configuratie voor 1 of meerdere e-mailaccounts, inclusief het instellen van de server voor uitgaande e-mail. Deze laatste is nodig om ook e-mail te kunnen versturen.

Het instellen van de accounts bestaat uit:

• Instellen naam van het account
• Je eigen naam (meestal voornaam en achternaam)
• Benoemen van het e-mailadres
• Mailserver voor het ontvangen van de inkomende e-mails
• Veiligheidskenmerken van de verbinding naar de mailserver (poorten, protocollen zoals TLS en StartTLS)
• Wijze van authenticatie (aantonen wie je bent)

Het moge duidelijk zijn dat een aantal van deze bovenstaande punten eenvoudig in te stellen is, zoals het invoeren van je eigen naam.

Het configureren van de mailserver voor de inkomende is vaak de grootste uitdaging, aangezien de instellingen sterk afhankelijk zijn van de aanbieder van je e-mailaccount (vaak provider of de webhoster). Deze gegevens dien je daarom op te vragen bij de aanbieder. Aangezien Thunderbird een populair pakket is, is de kans aanwezig dat zij een overzicht hebben gemaakt om te gebruiken binnen Thunderbird. Het kan dus de moeite waard zijn om even op de website van je aanbieder te zoeken.

Webmail

Met behulp van een webbrowser kun je vaak ook je e-mail ophalen via webmail. Dit kun je het beste eerst controleren bij de aanbieder van je e-mailaccount. Dit is namelijk een mooie manier om te controleren of je ook op een alternatieve manier bij je e-mail kan, mocht Thunderbird onverhoopt een keer niet werken.

Waarom sneltoetsen gebruiken?

Vaak is het een goede gewoonte om bijvoorbeeld het scherm te vergrendelen als je zelf even niet achter de computer zit. Uiteraard is het mogelijk om dat te doen via het menu, maar is de handeling relatief lang. Door middel van een sneltoets kunnen we in een fractie van de tijd hetzelfde bereiken.

Voorbeeldje: het vergrendelen kan vaak met de combinatie Super + L of Ctrl + Alt + L .

Heb je geen Super toets? Gebruik dan de toets met het Windows-logo.

Sneltoetsen instellen

Linux Mint

Open de toetsenbordinstellingen (Menu, Systeeminstellingen, Toetsenbord) en klik dan het tabje Sneltoetsen. Een alternatieve manier is door in het zoekvenster ‘snel’ in te typen en vaak komt dan het juiste onderdeel naar boven.

Handige sneltoetsen

Onderstaand een aantal overzichten van handige sneltoetscombinaties en bijbehorende actie. Werkt het niet op jouw Linux-distributie? Bekijk dan de instellingen of er wellicht een alternatieve sneltoetscombinatie voor is.

Generiek

De meeste programma’s maken het mogelijk om bijvoorbeeld tekst of afbeeldingen te kopiëren en vervolgens ergens anders weer te plakken. Door de sneltoetsen van deze vaak terugkerende handelingen te leren, kun je in veel programma’s efficiënter werken.

Schermen

Overzicht van alternatieven

Per categorie

E-mail

Voor e-mail is vaak Thunderbird een goede keuze. Het is beschikbaar op meerdere besturingssystemen, zoals Windows, macOS, Linux en Android. De meeste Linux-distributies zullen Thunderbird aanbieden via programmabeheer (of software). Daarnaast zijn er meer installatie-methodes beschikbaar, inclusief Flatpak en Snap.

Thunderbird heeft standaard een adresboek en maakt het ook mogelijk om RSS-feeds te volgen. Met behulp van uitbreidingen (add-ons) is het mogelijk om meer functionaliteit toe te voegen.

Tekstbewerking en kantoor

De meeste Linux-distributies hebben een standaard tekstbewerker geïnstalleerd, zoals bijvoorbeeld gedit of xed. Deze zijn vaak snel en eenvoudig in het gebruik om simpele tekstbestanden aan te passen. Voor documenten met uitgebreide opmaak, zoals Microsoft Word, is er LibreOffice Writer.

De LibreOffice-suite is vaak een goed alternatief voor Microsoft Office. Microsoft Excel kan dan vervangen worden door LibreOffice Calc en Microsoft PowerPoint door LibreOffice Impress.

Presentaties

Als je zakelijke of persoonlijke presentaties maakt, dan heb je waarschijnlijk al ooit met Microsoft PowerPoint gewerkt. Het alternatief voor PowerPoint op Linux is LibreOffice Impress. Een veelzijdig programma dat erg vergelijkbaar is qua mogelijkheden. Ook de presentaties op deze website zijn gemaakt met LibreOffice Impress.

Webbrowser

Wie graag Microsoft Edge of Google Chrome wil vervangen door een webbrowser die meer privacy-opties heeft te bieden, zal snel terecht komen bij Firefox. Mede door wat negatieve aandacht rondom Mozilla, de ontwikkelaar van Firefox, zijn er meer opties beschikbaar gekomen. Denk dan aan bijvoorbeeld LibreWolf of Mullvad Browser. Er zijn meer webbrowsers voor Linux, ieder met hun eigen doelgroep en bijbehorende voor- en nadelen.

Op zoek naar een alternatief voor een ander populair pakket? Laat het gerust even weten.

Preloading is het proces om bepaalde programma’s alvast in het geheugen te laden, nog voordat ze worden gebruikt. Dat kan erg zinvol zijn voor programma’s die je vaak opstart zoals de webbrowser, een e-mailprogramma, kantoor-pakket of spellen.

Preload installeren

Ga naar de terminal en gebruik het apt commando om het pakket preload te installeren.

sudo apt install preload

Als onderdeel van het installatieproces zal automatisch de preload-service gestart worden. Om dit te controleren, voeren we eenmalig het volgende commando uit:

systemctl status preload.service

Preload in werking

Preload zal vanaf het moment dat het draait gaan kijken welke programma’s en bibliotheekbestanden vaak geraadpleegd worden. Hoe vaker een onderdeel gebruikt wordt, des te zinvoller om dit vooraf in het geheugen klaar te zetten.

Tijdzone

De eerste belangrijke stap is het opgeven van de juist tijdzone. Voor Nederlanders is dit Europa met Amsterdam als plaats (Europe/Amsterdam). Voor de Belgen is de plaats Brussel (Europe/Brussels).

Automatisch bijwerken van de tijd

De tijd kan automatisch worden bijgewerkt indien een netwerkverbinding beschikbaar is. Vaak gebeurt dit in de achtergrond met het Network Time Protocol (NTP). Hiervoor hoeven we alleen maar de optie Netwerktijd aan te zetten.

Andere opties

Afhankelijk van je eigen voorkeuren is het ook mogelijk om bijvoorbeeld de volledige datum weer te geven.

Vanaf de terminal

De datum kunnen we bekijken vanaf de terminal met het commando date. De weergave is afhankelijk van de systeeminstellingen, inclusief de taal.

Voorbeelden:

• vr 21 mrt 2025 13:16:14 CET
• Fri Mar 21 12:16:14 PM UTC 2025

Willen we een uniforme datumnotatie, dan kunnen we ook het gewenste formaat opgeven. Veelgebruikt is deze vorm:

$ date "+%Y-%m-%d"
2025-03-21

De %Y zal worden omgezet in een jaartal (4-cijferige notatie), %m is de maand in 2 cijfers en vervolgens %d de dag, ook in 2 cijfers.

Datum of tijd aanpassen

Met het date commando kunnen we ook de datum en tijd aanpassen. Dit kan nodig zijn als de datum of tijd te ver voor of achter loopt en de tijdsynchronisatie hierdoor niet betrouwbaar kan aanpassen.

Voorbeeld:

date --set='2025-12-31 12:34:56'

Controleer daarna of de datum en tijd correct staan. Een aanrader is om hiervoor ook timedatectl status te gebruiken. Dit commando toont de datum, tijd, tijdzone, synchronisatie tussen de tijd van systeemklok en Linux en tijdsynchronisatie via het netwerk (NTP) loopt.

De terminal

Ga naar de terminal en voer het volgende commando uit. Vervang hierbij de namen van de bestanden, waarbij ‘oorspronkelijke-bestand.pdf’ de naam is van het bestand.

ps2pdf -dPDFSETTINGS=/ebook "oorspronkelijke-bestand.pdf" "nieuw-bestand-verkleind.pdf"

Linux Mint

Open Bestanden, zodat je in je persoonlijke werkmap komt. Kies dan rechtsbovenin het icoon Locatie-invoerveld omschakelen. Typ daar in .local/share/nemo/actions.

Maak nu het bestand aan met de naam compress-pdf.nemo_action binnen deze map. Vaak kan dat door rechts te klikken en dan nieuw bestand aanmaken (tekstbestand). Open het bestand met een tekstverwerker en voeg de volgende informatie toe:

[Nemo Action]
Active=true
Name[nl]=PDF-bestand verkleinen
Name=Decrease PDF files
Comment[nl]=Maak PDF-bestanden kleiner door ze opnieuw samen te stellen
Exec=<compress-pdf %F>
Selection=notnone
Icon-Name=application-pdf
Mimetypes=application/pdf

Vervolgens maken we in dezelfde map een bestand compress-pdf aan, met de volgende inhoud:

#!/usr/bin/env bash

FILE=$(echo $1 | tr -d '\n')
FILE_WITHOUT_EXTENSION="${FILE%.*}"

ps2pdf -dPDFSETTINGS=/ebook "${FILE}" "${FILE_WITHOUT_EXTENSION}_compressed.pdf"

Kies vervolgens met de rechter muisknop de eigenschappen. Ga naar het tabje Rechten en vink de optie Toestaan dat bestand wordt uitgevoerd als programma aan.

Nu zijn we klaar om te testen. Gebruik hiervoor een willekeurig PDF-bestand en klik er met de rechter muisknop op. Als alles goed is gegaan komt er in het menu een optie bij PDF-bestand verkleinen. Klik erop en in de huidige map zou een verkleinde versie moeten verschijnen.

Ubuntu

We hebben Ghostscript nodig. Als deze nog niet is geïnstalleerd, doen dit via Software of via de terminal: apt install ghostscript

Ga vervolgens in je werkmap naar .local/share/nautilus/scripts. Het kan zijn dat deze map niet direct zichtbaar is. Een manier om deze toch te bekijken is bij de instellingen alle verborgen mappen te tonen of via “Andere locaties” en dan naar computer te gaan. Kies dan /home en daaronder je gebruikersnaam. Ga vervolgens naar de scripts-map. Als scripts nog niet bestaat in .local/share/nautilus, maak deze dan aan.

Maak nu een nieuw bestand aan met de naam “PDF-bestand verkleinen” (zonder de aanhalingstekens) en vul deze.

#!/usr/bin/env bash

FILE="${NAUTILUS_SCRIPT_SELECTED_FILE_PATHS}"
FILE=$(echo "${FILE}" | tr -d '\n')
FILE_WITHOUT_EXTENSION="${FILE%.*}"

ps2pdf -dPDFSETTINGS=/ebook "${FILE}" "${FILE_WITHOUT_EXTENSION}_optimized.pdf"

Nu zou je met de rechter muisknop op een PDF-bestand moeten kunnen klikken en komt er binnen ‘Scripts’ de nieuwe optie bij. Na het kiezen van het script, zou er van het PDF-bestand een tweede versie moeten komen in dezelfde map.

Het opwaarderen van de Linux-distributie is het geheel van software naar een hogere versie te brengen. We noemen dit ook wel een upgrade van het besturingssysteem. Dit is net iets anders dan de normale actualiseringen (Engels: update) die gedurende het jaar binnen komen, aangezien deze vooral (beveiligings)problemen verhelpen.

Waarom en wanneer opwaarderen?

Door het opwaarderen van het besturingssysteem worden o.a. de volgende zaken bijgewerkt:

• Linux-kern
• Desktop manager (grafische interface)
• Window manager (grafische interface)
• systemd (systeemaansturing en beheerder van processen en diensten)
• de terminal
• Tekstverwerker en tekstbewerker
• Grafische hulpmiddelen
• Overige software

Het moment van opwaarderen is afhankelijk van hoe je het Linux-systeem gebruikt. Het is niet altijd raadzaam om vanaf dag 1 de opwaardering uit te voeren. Ook al worden nieuwe versies uitvoerig getest, de échte test zal het moment zijn dat de grote groep gebruikers daadwerkelijk de nieuwe versie gaat gebruiken. Heb je geen haast? Wacht dan gerust een paar weken of maanden.

Opwaarderen van Linux-distributie

Linux Mint opwaarderen

Voordat je een opwaardering doet, maak extra backups. Gebruik je Timeshift? Dan is dit het moment om een extra snapshot te maken. Mocht er iets mis gaan tijdens of als gevolg van de opwaardering, dan kun je alsnog terug.

De volgende stap is om Bijwerkbeheer te openen via het menu.

Tip: direct na het aanklikken van de menu-knop, typ dan ‘bijw’ (zonder aanhalingstekens) om snel en eenvoudig het programma te vinden.

Als er een opwaardering mogelijk is, dan zal dit te vinden zijn onder het menu Bewerken met de tekst “Opwaarderen naar” gevolgd door de nieuwe versie. Mocht er al een nieuwe versie uit zijn, maar is de optie nog niet beschikbaar? Dat kan komen omdat dan nog niet alle data van bijwerkbeheer recent is, of dat de spiegelserver de nieuwe versie nog niet heeft.

Een alternatieve manier is het programma om te waarderen te starten via de terminal mint-release-upgrade.

Als je nog niet goed bekend met commando’s en specifiek de opdrachtregel binnen Linux, dan is het verstandig om eerst het artikel te lezen over de terminal. De kracht van Linux-commando’s zit hem namelijk in ieder individueel commando, maar ook het slim combineren.

Bestanden en mappen

Tekst en data

Binnen Linux is bijna alles een bestand en vaak met daarin leesbare tekst. Er zijn dan ook vele commando’s en programma’s die kunnen helpen met het verwerken ervan.

Het gebruik van cd

Het commando zelf is zeer eenvoudig en kent weinig opties. Standaard verwacht het commando een werkmap (directory), zoals /etc.

cd /etc

Als de betreffende map bestaat, dan zul je vanaf dat punt vanuit die map gaan werken. Met bijvoorbeeld ls worden dan de bestanden getoond die zich bevinden in /etc.

Indien het cd-commando geen parameters ontvangt, zal het je terugbrengen naar je eigen persoonlijke werkmap (vaak /home/). Ook goed om te weten is dat om naar een hogerliggende werkmap te gaan, we dit kunnen bereiken met cd ... Een enkele punt staat voor het huidige niveau, een dubbele punt brengt je dus een niveau hoger.

Enkele voorbeelden:

• cd Downloads
• cd ~/Downloads
• cd /home/michael/Downloads
• cd ../etc

Aanvullende tips

Terug naar de vorige werkmap (directory)

Wil je snel wisselen tussen de huidige werkmap en de vorige? Gebruik dan cd - om terug te gaan naar je vorige actieve werkmap.

Sneller werken met Tab-toets

Dit commando leent zich uitstekend voor tab-completion: na het intypen van een klein deel van de naam van een pad, druk op Tab om hem automatisch aan te vullen. Dit werkt ook goed om de mapstructuur te bekijken, alvorens een specifieke map te selecteren.

Eenvoudiger omhoog navigeren

Soms kunnen paden meerdere lagen diep zijn. Wil je dan naar twee mappen hoger, dan typ je in cd ../../. Om dit te versnellen, is het ook mogelijk om een alias te maken, bijvoorbeeld ‘.1’ om 1 stap omhoog te gaan, ‘.2’ voor 2 stappen, etc.

alias .1='cd ..'
alias .2='cd ../../'

Benieuwd naar meer Linux-commando's en hoe ze te gebruiken? Doorloop dan het leerpad de terminal of bekijk dan het overzicht van Linux-commando's.

Dit misverstand of stelling is onjuist. Toch is Linux het meestgebruikte besturingssysteem. Het grootste deel van internet draait op systemen met Linux. Iedereen met Android gebruikt Linux, aangezien Android de Linux-kernel als basis heeft. Ook bijna ieder slim systeem (tv’s, grasmaaiers) heeft Linux aan boord.

Linux wordt dus door heel veel mensen gebruikt, maar in verschillende vormen. Het draaien van Linux op de desktop of notebook begint steeds populairder te worden. De ondersteuning voor hardware is flink verbeterd ten op zichte van vroeger. Ook is de grafische interface een stuk vriendelijker en sneller geworden.

Als we puur kijken naar Linux op een desktop of notebook, dan ligt het percentage lager dan bijvoorbeeld Windows. Toch stappen er steeds meer mensen over en keren vaak niet meer terug.

Linux ondersteunt niet zoveel software als Windows

Linux is geen Windows, dus dat betekent dat bepaalde software nooit is gemaakt voor Linux. Gelijktijdig is veel open-source software wel beschikbaar voor meerdere platformen, inclusief Apple macOS, Microsoft Windows en Linux.

Toch ondersteunt Linux nog best veel programma’s die voor Windows zijn gemaakt door middel van Wine. Dit is een soort van abstractielaag waardoor de relatief simpele Windows-programma’s ook prima op Linux-systemen draaien.

In de laatste decennia is er enorm veel open source software bijgekomen en zou het zomaar eens kunnen dat er meer software tegenwoordig voor Linux beschikbaar is, dan voor Windows.

Mijn favoriete softwareprogramma is niet beschikbaar voor Linux

Een grote kans dat dit klopt. Bepaalde software is dus niet beschikbaar voor Linux en draait wellicht ook niet onder Wine. Sommige software is nou eenmaal gemaakt voor Microsoft Windows of Apple macOS. Toch wil dat niet zeggen dat er geen goede alternatieven beschikbaar zijn. Je hebt ook moeten wennen aan je favoriete software. Zo gingen we ooit over van het solide WordPerfect-programma naar het in het begin twijfelachtige Microsoft Word. Tegenwoordig zijn we dat gewend. Nu gaan juist steeds meer mensen over van Word naar LibreOffice. Het wisselen naar een open source programma kan even tijd kosten, maar vaak valt het reuze mee.

Op een Linux-systeem kun je niet gamen

Dit is gedeeltelijk waar. Niet alle spellen zijn beschikbaar voor Linux. Toch heeft Valve met haar SteamOS laten zien dat er een flinke verandering gaande is. Sterker nog, de SteamDeck draait op Linux, dus ook voor ontwikkelaars is er een extra reden om spellen niet alleen voor het Windows-platform te ontwikkelen.

Voor Linux zijn voldoende spellen beschikbaar, ook open source. Kortom, schrijf Linux niet meteen af als spelplatform, zeker niet met alle ontwikkelingen.

Linux is heel technisch

Klopt helemaal. Microsoft Windows ook. Dat is nou eenmaal met software en onderliggende techniek. Toch hebben beiden een grafische interface om mee te werken en kun je met beiden nagenoeg hetzelfde. Natuurlijk is het even wennen als je omschakelt, maar dat zou niet anders zijn dan van Apple macOS naar Microsoft Windows gaan. De knopjes zitten net op een andere plek en de taakbalk ziet er wat anders uit.

De installatie van Linux is tegenwoordig nagenoeg even eenvoudig. Sommigen vinden de installatie zelfs eenvoudiger dan Windows! Vroeger moest je nog wel eens een keer aan de gang met de partitieindeling van de schijf en de juiste vinkjes aanzetten. De hedendaagse installatie is vereenvoudigd en vermindert het aantal stappen. Gelijktijdig is er voor de techneut toch de mogelijkheid om zaken zelf verder op maat in te stellen.

Linux draait niet op mijn systeem

Dit is erg afhankelijk van het systeem. De ondersteuning van hardware is enorm verbeterd en werkt soms nog beter dan op Windows. Toch is het niet uitgesloten dat bepaalde hardware specifieke stuurprogramma’s nodig heeft om te werken. Als de fabrikant deze dan alleen heeft gemaakt voor Microsoft Windows, dan kan het zijn dat Linux het niet of nog niet ondersteunt.

Weet je het niet zeker of Linux op je systeem kan? Met behulp een live-cd kun je ook eerst testen om te zien of alles werkt.

De ondersteuning voor Linux is matig

In een tijd dat de toegang tot internet voor nagenoeg iedereen beschikbaar is, is dit punt niet meer terecht. Er zijn vele hulpbronnen, van blogs tot websites en van discussieplatformen tot aan fora. Er zijn verenigingen zoals NLLGG, hulpbronnen zoals BuurtLinux, blogs zoals deze en fora zoals het Nederlandstalige Linux Mint forum.

Ja, als je in de winkel een computer koopt is de kans kleiner dat hij of zij een ervaringsdeskundige is in Linux. Windows is immers jarenlang de populaire keuze geweest. Toch begint de balans te verschuiven. Fabrikanten maken steeds vaker ook stuurprogramma’s voor Linux en computerbouwers zoals Dell bieden Linux steeds vaker aan als optie op hun notebooks. Kortom, de trein is in beweging en zal steeds sneller gaan rijden. Over 25 jaar is gesloten software zoals Microsoft Windows misschien wel de kleine speler.

De presentaties op deze pagina zijn ontwikkeld als aanvulling op de individuele artikelen en mini-cursussen op deze website. Door de inhoud op een alternatieve manier te presenteren, kunnen ze gebruikt worden voor de uitwisseling van kennis op bijvoorbeeld bijeenkomsten en conferenties. Uiteraard is het ook mogelijk om zelf meer te leren over Linux door de onderwerpen door te nemen.

Presentaties zelf gebruiken?

Tenzij anders beschreven, zijn de presentaties beschikbaar gemaakt onder de licentie Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0 ). Dat wil zeggen dat ze door iedereen zeer vrij gebruikt mogen worden (ook commercieel), maar wel onder dezelfde licentie en met verwijzing naar de bron (deze website). Zo bouwen we samen verder aan een mooi aanbod van presentaties en materiaal.

Met bovenstaande licentie is het ook toegestaan om de presentaties in hun huidige vorm te gebruiken. Dus wil je direct aan de slag en de beschikbare kennis delen? Ga je gang!

Onderwerpen

Momenteel zijn de presentaties opgesplitst per onderwerp, zodat ze modulair gekozen kunnen worden. Ze zijn waar mogelijk gesorteerd van basisniveau naar verdere verdieping.

De basis

Om Linux te introduceren is er een eerste presentatie die de basis behandelt. Dit is een introductie in wat Linux is. Zo kan nagenoeg iedere beginner beter begrijpen wat er komt kijken bij een besturingssysteem en de mogelijkheden van Linux.

De volgende presentatie behandelt de installatie van Linux.

Werken met Linux

Na het behandelen van de basis, behandelen we de specifiekere zaken.

Onderwerpen:

• Bestandsbeheer
• E-mail
• Gebruikers en groepen
• Office-pakket
• Processen
• Software

Overzicht

Onderstaand een overzicht van de aanwezige presentaties en hun laatste bijgewerkte status. Mocht je een presentatie lokaal hebben opgeslagen, dan kun je eenvoudig zien of je de allerlaatste versie hebt.

Meer presentaties of bijzondere wensen?

Wil je graag andere presentaties zien? Laat het weten! Mijn gegevens zijn te vinden via contact.

Welkom

Na het inloggen voor de eerste keer toont Linux Mint een welkomstscherm. Na het klikken op ‘Vooruit met de geit’, kunnen we kiezen om delen van de systeemconfiguratie aan te gaan passen. Dit zijn voornamelijk eigen voorkeuren.

Het is verleidelijk om het gehele scherm weg te klikken en meteen te beginnen met de nieuwe installatie. Toch is het aan te raden om even stil te staan bij wat zaken en meteen goed in te stellen. Hierdoor leer je meteen wat van Linux Mint en staan de instellingen goed voor de langere termijn.

Instellingen

Kleuren van de werkomgeving

Bij het kiezen van deze optie krijgen we de mogelijkheid om onze vensterkleuren in te stellen. Standaard staat deze op gemengd, maar misschien wil je liever een donker of licht thema gebruiken? Ook de kleur van de rand van actieve programma’s (onderin de balk) kunnen we aanpassen. Kortom, kies een voor jou prettig kleurenschema.

Stuurprogrammabeheer

Stuurprogramma’s (driver) zorgen ervoor dat interne componenten en randapparatuur beter ondersteund kan worden. Bij het eerste gebruik is het zinvol om te kijken of er aanvullende stuurprogramma’s nodig zijn. Als dat niet het geval is, krijg je de melding “Geen andere stuurprogramma’s nodig”.

Bijwerkbeheer

Een belangrijk onderdeel van beveiliging bestaat uit het regelmatig bijwerken van software. Een nieuwere versie van een programma noemen we een software-update. Zeker updates die gerelateerd zijn aan bekende beveiligingsproblemen zijn belangrijk om regelmatig te installeren.

Binnen bijwerkbeheer hebben we de volgende onderdelen:

• Veiligheidsreparaties: software-updates voor veiligheid van het systeem
• Foutreparaties: software-updates die de stabiliteit verbeteren
• Momentopnamen van het systeem: het maken van backups van data

Druk op Oké om door te gaan.

Zeker de eerste keer kan het zijn dat er een nieuwere versie is van Bijwerkbeheer. Kies in dat geval de optie Actualisering uitvoeren om eerst de bijwerksoftware zelf bij te werken.

Binnen Bijwerkbeheer krijgen we een overzicht te zien van de aanwezige updates (actualiseringen). Druk bovenaan op de knop Actualiseringen installeren om alle softwarepakketten bij te werken. In de meeste gevallen zal nogmaals gevraagd worden om authenticatie-gegevens, aangezien we een taak gaan doen met extra rechten.

De eerste keer kan het even duren om alles te verversen. Als dat is afgerond, is het systeem mooi bijgewerkt. Krijg je een melding dat het systeem herstart moet worden? Klik linksonder op de menuknop (met letters LM) en dan het uitschakelicoon. Kies vervolgens ‘Herstarten’.

Alles ingesteld?

Als alles is ingesteld, dan is het tijd om écht met Linux te gaan beginnen!

Controleer de indeling van het toetsenbord

Binnen Linux Mint open het menu en kies het programma Toetsenbord. Controleer welke toetsenbordindeling momenteel actief is. Als de volledige tekst van de indeling niet helemaal te lezen is, maximaal dan eerst het venster.

Klik vervolgens op het toetsenbordicoontje om te zien of op een bepaalde toets de speciale karakters zitten. Bij de e zouden vervolgens ’e’, ‘E’, é en É moeten staan.

Tip: vaak is Engels (VS, internationaal, met dode toetsen) een goede keuze. Als deze indeling er nog niet tussen staat, voeg hem dan toe met het plusicoontje en schijf hem naar boven met het pijl-omhoog-icoontje.

Karakters combineren

Om een ‘ë’ te verkrijgen, dienen we eerst de " in te typen, gevolgd door een e . Als alles correct staat ingesteld, zullen de twee karakters verdwijnen en de letter met umlaut getoond worden.

• Een ' gevolgd door a, c, e, i, o, u, y = á, ć, é, í, ó, ú, ý
• Een " gevolgd door a, e, i, o, u, y = ä, ë, ï, ö, ü, ÿ
• Een ` gevolgd door a, e, i, o of u = à , è, ì, ò, ù
• Een ^ gevolgd door a, e, i, o of u = â, ê, î, ô, û
• Een ~ gevolgd door a, o = ã, õ

Gebruik maken van dode toetsen

We kunnen ook kiezen om gebruik te maken van dode toetsen. Dat betekent dat we het besturingssysteem een hint willen geven met een voorlopende toets die alleenstaand niks doet. Zo kunnen we bijvoorbeeld de Ctrl aan de rechterzijde van het toetsenbord instellen. In plaats van hem vast te houden, tikken we hem eenmalig aan, om vervolgens met behulp van twee karakters een letter met een accent, trema, of umlaut samen te stellen.

De reden om dode toetsen te gebruiken is als je vaak werkt met karakters zoals ' en " en niet automatisch opeenvolgende letters wil omzetten. Dat kan bijvoorbeeld handig zijn voor mensen die programmeren of veel aan data-invoer doen.

Alternatief met rechter Alt-toets

We kunnen ook de rechter Alt gebruiken. We noemen deze toets Alt Gr . Deze dienen we wél ingedrukt te houden om de betreffende letter te voorzien van een accent, trema of umlaut.

Druk de Alt Gr in en hou hem vast. Vervolgens de bijbehorende letter. Met een e erbij krijgen we é en met de i een í.

Combineren we dit met de opvolgende letter, dan kunnen we een umlaut plaatsen. Dus Alt Gr ingedrukt houden gevolgd door een f geeft de ‘ë’. Met de j een ‘ï’.

Rode onderstreepte woorden

Heb je woorden die rood onderstreept worden? Dan is een extra taalpakket nodig.

Taalpakket installeren

De eerste stap is om te zorgen dat de Linux-distributie zelf het juiste taalpakket heeft.

Taalondersteuning binnen Linux-distributie zelf

Linux Mint

Via de grafische schil kan taalondersteuning worden ingesteld via Systeeminstellingen en vervolgens Talen.

Gebruik Talen installeren / verwijderen... om te controleren dat zowel Nederlands (Dutch) als Engels (English) aanwezig en actief is.

Andere Linux-distributie?

Laat gerust even weten als je een andere Linux-distributie hebt (of de oplossing), dan breiden we deze sectie uit.

LibreOffice

Meestal zal het Nederlands al ondersteund worden als binnen de Linux-distributie de Nederlandse taal aanwezig is. Zo niet, dan kan het nodig zijn om een extra pakket te installeren.

Het betreffende commando kan worden ingevoerd op de terminal. Herstart het betreffende programma om de taalondersteuning beschikbaar te maken.

Webbrowser

Indien woorden onderlijnd zijn binnen de webbrowser, dan dient een taalpakket toegevoegd worden.

Firefox, LibreWolf, Mulvad

Klik met met de rechter muisknop te klikken op een woord dat rode onderlijning heeft. Kies uit het menu Languages en vervolgens Add Dictionaries . Er is een talenpakket beschikbaar om de webbrowser qua taal te wijzigen, maar vaak zijn we juist op zoek naar de woordenlijst (dictionary). Deze laatste herkent de Nederlandstalige woorden. Wil je de gehele webbrowser in het Nederlands, dan zou je dus ook het talenpakket kunnen installeren.

Speciale karakters

Ook in de Nederlandse taal hebben we speciale karakters met een accent, trema of accent. Problemen met deze karakters? Bekijk dan Letters invoeren met accent, trema, of umlaut werkt niet voor meer informatie.

Mogelijke oorzaken

Vaak zijn er slechts een handje vol aan oorzaken die een dergelijk probleem veroorzaken. In dit artikel nemen we ze door om te zien of dit in jouw situatie ook het geval is.

Geen schijfruimte beschikbaar

Werkte het systeem de vorige keer nog wel goed? Dan zou het zomaar kunnen zijn dat de hoeveelheid beschikbare schijfruimte onvoldoende is.

Een mogelijke oorzaak is bijvoorbeeld door het gebruik van Timeshift en dat net die laatste backup de schijf compleet heeft gevuld. In het artikel wat te doen bij een volle schijf? staan wat tips om te bepalen hoeveel beschikbare ruimte er nog is, maar ook waar de meeste data staat.

De eerste suggestie is dus om te bekijken hoeveel schijfruimte je hebt gebruikt en nog beschikbaar is. Dat kan via de terminal en het commando df.

df -h

Wil je weten wat de grootste map is? Dat kan met het commando du.

du -h --max-depth=1 / | sort -h

Bovenstaande commando bekijkt het schijfgebruik van de gehele schijf (/) en maakt vervolgens een samenvatting per map. Omdat we hebben aangegeven 1 niveau diep te gaan, zien we het totaal van de hoogste mappen. Met behulp van sort kunnen we het geheel netjes sorteren van klein naar groot. Als je liever twee mappen diep wil kijken, pas dan de max-depth aan naar de waarde 2.

Bepaalde mappen zoals /var en /usr nemen vaak de meeste ruimte in. Dat komt omdat veel toepassingen en systeemonderdelen hier geïnstalleerd staan. Daar kunnen we vaak weinig aan veranderen, dus dus het vooral interessant om te kijken naar de mappen die afwijken.

Heb je een bepaalde map die heel groot is, dan kunnen we daarop inzoomen om een hint te krijgen. Bijvoorbeeld grote logbestanden in /var/log.

du -h --max-depth=1 /var/log

Een andere optie is met cd naar de map toe te gaan en dan met ls een overzicht op te vragen. Om alleen de 10 grootste bestanden te zien, kunnen we het commando head toevoegen aan onze opdrachtregel.

michael@notebook:~$ cd /var/log
michael@notebook:/var/log$ ls -lSh | head
total 2.5M
-rw-r-----  1 syslog    adm             1.1M Jun 10 08:05 cloud-init.log.1
-rw-rw-r--  1 root      utmp            286K Jul 15 21:44 lastlog
-rw-r-----  1 syslog    adm             230K Sep 27 23:59 auth.log.1
-rw-r-----  1 syslog    adm             188K Sep 28 00:00 syslog.1
-rw-rw-r--  1 root      utmp            116K Jul 15 21:44 wtmp
-rw-r--r--  1 root      root             69K Feb 16  2025 ubuntu-advantage.log.1
-rw-r--r--  1 root      root             64K Aug 10  2023 bootstrap.log
-rw-r-----  1 root      adm              59K Jun 10 08:05 dmesg
-rw-r-----  1 root      adm              59K Feb 16  2025 dmesg.0

Ontbrekende software-onderdelen

Een andere oorzaak is het ontbreken van de grafische omgeving. Dat kan zijn door een specifieke selectiekeuze tijdens de installatie, maar ook dat bepaalde programmaonderdelen niet meer goed zijn geïnstalleerd. Een voorbeeld is dat de zogeheten desktop environment (gedeeltelijk) ontbreekt.

Werkte het geheel eerst wel en heb je Timeshift? Probeer dan eerst een snapshot terug te zetten. Als dat niet werkt, dan kan het opnieuw installeren van de relevante softwarepakketten een optie waard zijn om te proberen. Om bijvoorbeeld op Linux Mint Cinnamon opnieuw te installeren:

sudo apt reinstall mint-meta-cinnamon

Een andere optie is dat de display manager een (her)installatie nodig heeft. Bij Linux Mint is dat vaak ’lightdm':

sudo apt reinstall lightdm

Andere oorzaak?

Werken bovenstaande tips niet en blijft het probleem bestaan, zoek dan eens via een zoekmachine op jouw Linux-distributie en het probleem. Bijvoorbeeld ’linux mint graphical interface not working’ om in het Engels te zoeken.

Uiteindelijk de oorzaak gevonden? Help mee om deze handleiding te verbeteren door je oplossing te delen. Mocht het nogmaals gebeuren, dan kun je de oplossing sneller terugvinden.

Vervanging van bestaand besturingssysteem

Linux is vaak een uitstekend alternatief voor Microsoft Windows of Apple macOS, zeker voor licht en gemiddeld gebruik. Ben je een echte techneut, dan geeft Linux je zelfs de extra mogelijkheden om het systeem helemaal naar wens in te richten.

Linux blinkt ook uit voor eenieder die technisch onderlegd is en een eigen server wil draaien. Dat kan een eigen mail- of webserver zijn, maar ook opslag voor documenten, films en programma’s. De computer kan al zo klein zijn als een Raspberry Pi tot aan een ’normaal’ systeem of notebook.

Grafische taken

Ook op het gebied van gaming en grafisch werk begint Linux heel krachtig te worden. Dat komt mede door diverse software-alternatieven die vaak al jaren worden doorontwikkeld. Deze software is inmiddels aardig volwassen en biedt vele mogelijkheden. Ook is de ondersteuning voor moderne videokaarten flink verbeterd en brengen fabrikanten ook stuurprogramma’s uit voor Linux.

Linux begint zelfs zo populair te worden dat Steam haar draagbare spelcomputer Steam Deck laat draaien op een eigen Linux-distributie.

Iets nieuws is altijd even wennen

Ga je iets nieuws proberen, dan is het altijd even wennen. Bij techniek is dat zeker het geval en bij een nieuw besturingssysteem dus ook. Icoontjes staan op een andere plaats, schermen hebben een andere naam en toetscombinaties zijn anders.

Gelukkig is er de mogelijkheid om Linux eerst te proberen. Daarmee kun je zien of het werkt op je systeem, zonder dat je meteen het hoeft te installeren.

In aanbouw

Introductie

Voor deze cursus is geen voorkennis vereist. De teksten zijn geschreven met een beginner in gedachten. Waar het kan gebruiken we zoveel mogelijk het Nederlands. Bij sommige termen ontkomen we niet aan Engelstalige woorden, om te beginnen met de “computer” zelf. De meeste termen die gebruikt worden zullen onderaan de artikelen toegelicht worden.

Als aanvullend materiaal zijn ook presentaties beschikbaar.

Besturingssysteem

Om Linux beter te begrijpen is het handig om iets meer te weten over een besturingssysteem. Een besturingssysteem is een combinatie van software die het mogelijk maakt op opdrachten aan de computer te geven. De computer zelf bestaat uit hardware, ofwel onderdelen van het systeem, inclusief externe componenten zoals een printer.

Voor de moderne computers en apparaten zijn er eigenlijk maar een paar populaire besturingssystemen beschikbaar:

• Android
• Apple iOS
• Apple macOS
• Microsoft Windows
• Linux

Ieder van deze besturingssystemen heeft een primaire doelgroep. Microsoft Windows vinden we nagenoeg niet terug op mobiele apparaten, maar voornamelijk op pc’s en notebooks. Android daarentegen op een mobiel.

Linux is in meerdere opzichten bijzonder te noemen, het draait namelijk op de allerkleinste computers, maar ook op enorme rekenclusters voor wetenschappelijke doeleinden en onderzoek. Het is de basis van Android en is te vinden in veel moderne tv’s. Veel moderne apparatuur zoals wasmachines en vaatwassers gebruiken het ook. Linux zorgt er tevens voor een heel groot deel dat internet werkt, inclusief deze website.

Linux is flexibel en op maat te maken voor het betreffende doel. Het kan draaien op servers, op notebooks, maar ook in hele kleine apparaatjes. Mede daarom is het op zoveel plaatsen te vinden, ook al sta je daar niet meteen bij stil.

Open source

Wie beter wil begrijpen hoe Linux werkt, kan eigenlijk niet heen om het principe van open source. Open source is een licentievorm van een werk, zoals programmeercode. Deze licentievorm geeft aan onder welke voorwaarden de programmatuur te gebruiken is. We spreken hierbij over vrij (als in vrijheid), niet zozeer gratis. Dat laatste is overigens vaak wel het geval. De meeste software is ook gratis te verkrijgen en te gebruiken.

Een stukje geschiedenis

Linux is een open source project dat is gestart door Linus Torvalds. Het werd door hem voor het eerst beschikbaar gemaakt in 1991. De gebruikte licentie is GPL (versie 2), kort voor GNU Public License. Het project bestaat uit code uit verschillende programmeertalen waaronder C, Rust en assembly. In theorie kan iedereen bijdragen aan het project, maar het moge duidelijk zijn dat de ontwikkeling van een besturingssysteem een zeer hoog kennisniveau vereist van een programmeur.

Gebruik en toepassing

Linux draait op de allerkleinste apparaten tot aan de allergrootste supercomputers. Het is dus daarom niet verwonderlijk dat het ook op de meeste normale computers kan draaien. De enige uitzondering is hardware die nog net te nieuw is en waarvoor een fabrikant geen geschikte stuurprogramma’s heeft vrijgegeven. De ervaring leert dat dit steeds minder een probleem vormt.

Linux als server

Linux kan op een server worden gebruikt, om bijvoorbeeld een webpagina als deze beschikbaar te stellen. Een groot deel van het internet is mogelijk door het gebruik van Linux-servers. Denk hierbij aan webservers, maar ook systemen voor e-mail of simpelweg het versturen van data van de ene naar de andere kant van de wereld.

Linux op de desktop

Hoewel het aandeel Linux op de desktop (of notebook) nog relatief klein is, neemt het gestaag toe. Bij het gebruik op de desktop of notebook zijn er extra onderdelen die een grafische schil (interface) toevoegen. Op een server zijn deze vaak niet aanwezig, aangezien ze niet nodig zijn voor het beheer van het systeem.

Testen of installeren

Linux is vaak beschikbaar als ISO-bestand en kan met behulp van een USB-stick vaak op bijna ieder systeem gedraaid of getest worden. Het systeem start dan op van de USB-stick, maar maakt geen aanpassingen aan het systeem. We noemen dit een live-cd. Vanuit dit draaiende systeem kunnen we kiezen om het ook daadwerkelijk op het systeem te installeren. In dat geval worden er uiteraard wél aanpassingen gedaan aan het systeem.

Meer weten? Bekijk het artikel Kan ik Linux ook proberen zonder het te installeren? over het gebruik van een USB-stick.

Linux-distributies

Linux zelf is slechts de basis van het besturingssysteem. Om een werkend geheel te krijgen, hebben we meer componenten nodig. Denk aan commando’s om het systeem te beheren, maar wellicht ook grafische software zoals een webbrowser. Pas als alles samen in een grote bundel zit, dan kunnen we volledig werken met het systeem. We noemen een dergelijke bundel een Linux-distributie. Er zijn tientallen verschillende populaire Linux-distributies beschikbaar, ieder met voor- en nadelen.

Wie beheert een distributie?

Linux-distributies worden samengesteld en onderhouden door bedrijven (bijv. Canonical en Red Hat) of door mensen die samenwerken. Canonical is de beheerder van de Linux-distributie Ubuntu. Deze distributie is ontstaan uit Debian, die tot de dag vandaag juist onderhouden wordt in samenwerkingsverband door mensen. Vaak zijn deze mensen verbonden aan het vakgebied, zoals programmeurs.

Verschillen tussen distributies

Veel Linux-distributies lijken erg veel op elkaar. Zeker de populaire distributies hebben vaak een versie beschikbaar voor op de server en als werkstation (desktop). In veel gevallen is het zelfs dezelfde installatie, alleen geef je de rol van het systeem op, om te bepalen wat er wel en niet geïnstalleerd moet worden.

Waarin Linux-distributies vaak wel verschillen is hun primaire doel en doelgroep. Zo zijn er distributies zoals Linux Mint, die zich richten op het gebruik op de desktop en bijbehorende gebruiksvriendelijkheid. Andere distributies zoals Arch Linux gaan juist voor het gebruik van zeer actuele software-versies. Dat kan ten koste gaan van stabiliteit, iets dat weer op een server erg belangrijk is. Voor dat doel zijn er dan weer distributies zoals Debian, ook al hebben zij ook een versie beschikbaar met actuelere software.

De grootste verschillen tussen Linux-distributies is de omvang qua installatie, hoe actueel software is en het gebruik van bepaalde software voor het beheer. Het is vaak daarom niet zo eenvoudig om “de beste” distributie te kiezen. Gelijktijdig betekent dat ook dat er wel meerdere opties zijn en er dus altijd wel iets tussen zit dat voor jou werkt.

Wordt vervolgd…